Quo vadis

Quo vadis

 

„Quo vadis” należy do kanonu literatury polskiej, zajmując jedno z pierwszych miejsc w kategorii powieści historycznej. Co ciekawe i niezwykłe, jej akcja rozgrywa się w starożytnym Rzymie za czasów panowania Nerona. Warto poznać szczegóły związane z tą niezwykłą książką, która jest lekturą obowiązkową omawianą w VII lub VIII klasie szkoły podstawowej. 

 

Kto napisał „Quo vadis”?

 

Autorem powieści jest Henryk Sienkiewicz, a dokładnie Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz herbu Oszyk, kryptonim „Litwos”, „Musagetes”, pseudonim „Juliusz Polkowski”, „K. Dobrzyński”. Żył on w drugiej połowie XIX wieku oraz na początku wieku XX (urodzony w 1846 r., zmarły w 1916 r.). Jest on polskim pisarzem epoki pozytywizmu, w której nurt wpisywał się także swoimi utworami.

 

Henryk Sienkiewicz jest autorem licznych nowel (np. „Janko Muzykant”, „Latarnik”) oraz powieści (m.in. „Trylogia”, „Rodzina Połanieckich” czy „Krzyżacy”). Co koniecznie warte zapamiętania, jest on laureatem nagrody Nobla. Otrzymał ją w 1905 r. w dziedzinie literatury za całokształt twórczości. 

 

Pisarz otrzymał także kilka honorowych odznaczeń, np. tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego czy honorowe obywatelstwo miasta Lwowa.

 

Dlaczego Henryk Sienkiewicz napisał „Quo vadis”?

 

Trudno jednoznacznie, zwłaszcza po ponad wieku, odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego Henryk Sienkiewicz napisał „Quo vadis”. Istotne jest, że był twórcą bardzo płodnym, o dużej fantazji i potrzebie tworzenia. Sięgał po różne tematy, wpisując je zwykle w ramy popularnej pod koniec XIX wieku noweli bądź powieści.

 

Podkreśla się jednak zamiłowanie Sienkiewicza do historii i jego fascynację czasami starożytnymi. Podróżował do Rzymu, chcąc zgłębić tajemnice wiecznego miasta i dotknąć początków chrześcijaństwa w Europie. Pierwszy raz odwiedził Rzym w 1879 r. i miasto to wywarło na nim wielkie wrażenie. Jak sam pisał w liście do paryskiego krytyka i powieściopisarza Ange Galdemara:

 

Pomysł do »Quo vadis« powstał we mnie przy czytaniu annałów Tacyta, który jest jednym z najulubieńszych moich pisarzy, i podczas dłuższego pobytu w Rzymie. Słynny malarz polski Siemiradzki, który wówczas zamieszkiwał w Rzymie, był moim przewodnikiem po wiecznym mieście i podczas jednej z naszych wędrówek pokazał mi kapliczkę. Wtedy to powziąłem myśl napisania powieści z owej epoki i mogłem ją urzeczywistnić dzięki znajomości początków Kościoła. […] Oczywiście prześladowania Polaków miały silny wpływ na moje zamiary. 

 

Co także bardzo istotne, a odnosi się do samego tytułu powieści, podczas wyprawy do Rzymu Siemiradzki pokazał pisarzowi kapliczkę „Quo vadis”. Sienkiewicz pisał także:

 

Mogę śmiało rzec, iż sama myśl była we mnie dojrzała; szło tylko o znalezienie punktu wyjścia. Kaplica Domine, Quo vadis, widok bazyliki św. Piotra, Góry Albańskie, tre fontane – dokonały reszty.

 

Gdy tylko Sienkiewicz ujrzał ten malutki kościółek, poczuł głęboką inspirację do napisania powieści osadzonej w czasach starożytnych. Początki tej lektury zatem leżą przy Via Appia Antica, pod murami kapliczki Domine, „Quo Vadis”. 

 

Kiedy Sienkiewicz napisał „Quo vadis”?

 

Powieść „Quo vadis” powstawała w odcinkach drukowanych w „Gazecie Polskiej” w latach 1895–1896, a jej pierwsze odcinki autor pisał już w 1894 r. Prace nad powieścią trwały przez bardzo intensywne dla twórcy 11 miesięcy. Publikowana była także z niewielkim opóźnieniem w krakowskim czasopiśmie „Czas” oraz „Dzienniku Poznańskim”. Z powodu entuzjastycznego przyjęcia treści niedługo potem powieść została wydana w ramach jednej publikacji. Jej premiera odbyła się już w 1896 r. w Krakowie.

 

Książka ta odniosła sukces na skalę świata, przetłumaczono ją na więcej niż 50 języków. Opublikowano ją jak dotąd w 70 krajach. Co istotne, adaptacje powieści przenoszone były na deski teatru oraz kilkakrotnie na ekrany kin.

 

Objętość powieści „Quo vadis”

 

Książka Sienkiewicza jest dość sporą powieścią. W zależności od wydania może mieć około 450 do 600 stron. Co ważne, dzieli się też na rozdziały numerowane cyframi rzymskimi. Wszystkich rozdziałów „Quo vadis” zawiera łącznie 74 oraz epilog.

 

O czym jest „Quo vadis”?

 

Lektura „Quo vadis” należy do gatunku powieści historycznej. Więcej o tym można znaleźć w szczegółowym artykule na ten temat. Omawiana książka Henryka Sienkiewicza nazywana jest powieścią panoramiczną, ponieważ ukazuje szeroki przekrój mieszkańców starożytnego Rzymu. Autor zawarł wiele szczegółowych opisów obyczajów, wyglądu miasta (ulic, domów), wnętrz, a także życia codziennego, np. ubiorów. Osadzona jest w okresie panowania Nerona, czyli także w czasach prześladowania chrześcijan.

 

Co istotne, „Quo vadis” pokazuje przekrojowo życie wszystkich warstw społecznych, o których nieraz podaje się nam suche fakty na lekcjach historii. Otóż Sienkiewicz niejako „ożywił” ten starożytny świat. Dzięki temu możemy przyglądać się codzienności niewolników, rzymskiego plebsu, żołnierzy (ekwitów) oraz patrycjuszy (tu bogatych i wpływowych senatorów). Akcja powieści przynosi opisy życia codziennego i rozrywek Rzymian (np. igrzysk w cyrku, a także walk gladiatorów). 

 

Oczywiście „Quo vadis” to także jednocześnie powieść o konkretnych bohaterach. Poznajemy dokładnie losy Marka Winicjusza, Ligii czy Petroniusza. Autor kreśli szczegółowo ich sylwetki, przedstawia nie tylko ich życie, ale także wewnętrzne rozterki. Pokazuje system wartości i jego przemiany. Sprawia, że czytelnik nie może przejść obojętnie wobec bohaterów i zagłębia się w główne wątki tej powieści historycznej.

 

Czas i miejsce akcji „Quo vadis”

 

Akcja tej powieści Henryka Sienkiewicza rozgrywa się w latach 63–66 naszej ery, a epilog przypada na rok 68 (to data śmierci cesarza rzymskiego, Nerona). Określone lata wskazują, że jest to okres krótko po śmierci Jezusa Chrystusa, a zatem czas rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa. Żyją jeszcze niektórzy apostołowie (o który zresztą jest mowa w powieści), a wiara chrześcijańska mimo okrucieństwa Nerona zdobywa coraz więcej zwolenników. 

 

Głównym miejscem akcji jest Rzym, a w nim poszczególne dzielnice. Poznajemy budynki i inne elementy architektury należące do bogaczy. Jest to np. willa Petroniusza, dom Winicjusza, pałac Nerona, amfiteatr, ogrody Nerona. Oczywiście Sienkiewicz rysuje także szczegółowy obraz ubogich mieszkańców Rzymu i pokazuje dzielnicę biedoty – Zatybrze. W nim poznajemy wnętrza niektórych domów, np. dom Miriam.

 

Sienkiewicz przenosi nas do wielu miejsc: dzielnic, ulic, placów itd. Są to m.in. wzgórze watykańskie, Wielki Cyrk, źródło Merkurego, Kapitol, Palatyn. Poznajemy szczegóły wielu wnętrz, które bardzo plastycznie opisuje autor powieści.

 

Problematyka utworu „Quo vadis”

 

Problematyka omawianej powieści jest bardzo szeroka. W ogólnym zarysie można stwierdzić, że jej głównym tematem jest szerzenie się chrześcijaństwa oraz związane z tym prześladowania pierwszych chrześcijan. Są oni ukazani jako ludzie pełni miłości do bliźniego, przebaczenia, cisi i pokorni. Kontrastowo do nich Sienkiewicz przedstawił Rzymian, którzy są poganami (zwłaszcza tych z bogatych warstw). Oni bowiem są pyszni, rozpustni, okrutni i pozbawieni skrupułów.

 

Problematyka utworu obejmuje poza tym kilka wątków. Należy do nich przede wszystkim wątek miłosny – Ligii i Wincjusza (a także Petroniusza i Eunice). Losy miłości bohaterów i przemiany wewnętrznej Marka stanowią główną oś fabuły utworu. Kolejne wątki, które przeplatają się w utworze, to: historyczny (dzięki czemu panoramicznie i możliwie szeroko poznajemy Rzym za czasów panowania Nerona), społeczny (opis różnych warstw społecznych wiecznego miasta za czasów starożytnych), obyczajowy i oczywiście religijny.

 

Sienkiewicz ukazuje w ciekawy sposób kilka lat z życia Rzymu podczas narastających napięć i przemian społeczno-obyczajowych. Rozwiązły tryb życia i okrutne rozrywki bogaczy rzymskich, na czele z cesarzem, doprowadziły do wielu nieszczęść biednych obywateli miasta, a zwłaszcza pierwszych chrześcijan. Zmiany jednak stawały się nieuniknione, rozrostu chrześcijaństwa nie sposób było zatrzymać nawet przez igrzyska śmierci. Nieudolne i egoistyczne rządy Nerona doprowadziły do wielkiej tragedii, jaką był pożar Rzymu, również opisany w „Quo vadis”.

 

Istotne jest także znaczenie tytułu utworu. Słowa te oznaczają z łaciny „Dokąd idziesz?”. Ich wypowiedzenie przypisuje się świętemu Piotrowi. Otóż Piotr wypowiedzieć je miał do Chrystusa (mówiąc dokładnie: „Quo vadis, domine?”), który objawił mu się, gdy Piotr uciekał z Rzymu przed prześladowaniami. Druga interpretacja tytułu odnosi się do tej historii, ale odsyła do napisu na drzwi do kapliczki, którą widział Sienkiewicz w Rzymie. Istotne jest też symboliczne przesłanie samego pytania. Więcej o interpretacjach tytułu można poczytać we wpisie na ten temat.

 

Ogólne streszczenie utworu „Quo vadis”

 

By dokładniej poznać treść utworu, najlepiej przeczytać go w całości. Można także sięgnąć do szczegółowego streszczenia, które dokładnie przybliży nam wydarzenia ukazane w powieści. Inną opcją jest także korzystanie z audiobooka, którego odsłuchiwanie można prowadzić, np. trenując w domu czy po prostu leżąc i odpoczywając. 

 

Akcja powieści, co już zostało nadmienione, rozgrywa się w starożytnym Rzymie za czasów Nerona, w latach 60. Naszej ery. Młody żołnierz Marek Winicjusz zakochuje się bez pamięci w pięknej Ligii. Jest ona podopieczną w domu Plaucjuszów. Dość szybko okazuje się, że Ligia nie kryje się z tym, iż wyznaje wiarę w jedynego Boga, czyli jest chrześcijanką. Dlatego też nie chce zostać kochanką Winicjusza. Zostaje jednak wezwana do pałacu Nerona, gdzie bierze udział w wystawnej uczcie.

 

Dzięki pomocy jej sługi, Ursusa, udaje jej się jednak uciec przed oddaniem jej w ręce egoistycznego i spragnionego jej patrycjusza. Chowa się u ubogich chrześcijan. Marek przez dłuższy czas stara się ją odnaleźć i porwać. W międzyczasie zaczyna poznawać chrześcijan i zadziwia się ich postawą pełną miłosierdzia i dobroci. 

 

Po wielu trudnych doświadczeniach oraz dzięki pomocy wuja Petroniusza Marek jedna się z ukochaną i zyskuje jej przychylność. Tymczasem chrześcijanie popadają w niełaskę u żądnego krwawej rozrywki Nerona. Sam też potrzebuje silnych, skrajnych bodźców, by móc tworzyć – uważa się bowiem za wielkiego artystę. Z tego powodu Neron podpala Rzym, by napawać się widokiem płonącego miasta. Marek i Ligia znów zostają rozdzieleni.

 

Niestety Neron jest wielkim tchórzem i winę za podpalenie miasta przerzuca kłamliwie na chrześcijan. To daje mu pretekst do urządzenia igrzysk, podczas których chrześcijan rozszarpują dzikie zwierzęta. Wyznawcy Chrystusa są też podpalani żywcem czy wieszani na krzyżach. Okrutne sceny napawają oko dyktatora, jednak spokój umierających zadziwia tłumy.

 

Na arenie ląduje także naga Ligia przywiązana do byka. Walkę z oszalałym zwierzęciem wygrywa jednak heroiczny Ursus. W zamian on i Ligia otrzymują wolność. Zakochani, czyli Marek i Ligia, mogą wreszcie się połączyć, wziąć ślub i uciec na Sycylię. Petroniusz i Eunice, którzy popadli w niełaskę u cesarza i nie chcieli już dłużej udawać jego wiernych poddanych, popełniają samobójstwo. 

 

Jak kończy się „Quo vadis”? Otóż na końcu powieści umiera sam Neron (co jest opisane w epilogu) do końca przekonany o swojej wyjątkowości i boskim talencie. Nie rozumie opuszczenia go przez lud i zdetronizowania. Pogrzeb wyprawia mu wierna Akte.

 

Warto także sięgnąć po adaptację filmową lektury „Quo vadis”, najlepiej w reżyserii Jerzego Kawalerowicza (film z 2001 roku). Wzbogaca on odbiór książki, dając także wgląd w życie antycznych mieszkańców Rzymu. Oczywiście należy pamiętać, że film różni się od książki i nie zastępuje jej. Pomija wiele scen, zwłaszcza tych, gdy bohaterowie przeżywają wewnętrzne rozterki. Nieco inaczej traktuje też wątek miłosny Ligii i Marka, za to dużo miejsca poświęcając postaci Petroniusza.

 

Bohaterowie powieści

 

Bohaterowie powieści „Quo vadis” to zarówno postacie historyczne, jak i fikcyjne. Obecność takich bohaterów jest zresztą jedną z cech powieści historycznej. Do postaci historycznych możemy zaliczyć: Nerona, Pomponię, Poppeę, Senekę, świętych Piotra i Pawła czy Akte (kochankę Nerona). Wśród postaci fikcyjnych warto wyróżnić: Marka Winicjusza, Ligię, Ursusa czy Glaukusa.

 

Do głównych bohaterów utworu Sienkiewicza możemy zaliczyć m.in. Petroniusza. Jest on przedstawicielem bogatych patrycjuszy rzymskich, jest postacią złożona i bardzo ciekawą. Jego wygląd jest wyszukany i elegancki, zna się na modzie, sztuce, ma świetny gust. Charakteryzuje go dystans do otaczającego świata oraz obiektywne spojrzenie zarówno na Nerona, jak i na innych ludzi. Mimo że ma dobry wpływ na cesarza, sam pozostaje w duchu wolny. Zależy mu na dobru jego siostrzeńca Marka, dla którego jest gotów do sporych poświęceń. Wykazuje się odwagą i szczerością, ma świadomość upadku świata, w którym żyje.

 

Kolejnym, nawet bardziej istotnym bohaterem jest Marek Winicjusz. Jest młodym, pięknym żołnierzem o zachwycającej urodzie. Chętnie bierze udział w zabawach, ale relacje traktuje bardzo powierzchownie. Jest porywczy i egoistycznym zwłaszcza gdy prawnie zagarnąć dla siebie na własność piękną Ligię. Gdy jednak poznaje środowisko chrześcijan, przechodzi wewnętrzną przemianą. Staje się bardziej pokorny i gotowy oddać wiele za związek z ukochaną. Zaczyna odkrywać prawdy wiary w jedynego Boga, kierować się sprawiedliwością, łagodnością i miłosierdziem.

 

Bardzo ważną bohaterką jest główna postać kobieca, czyli Ligia, o której będzie zaraz mowa jako o przedstawicielce świata chrześcijańskiego w „Quo vadis”.

 

Istotną rolę w powieści odgrywa też postać historyczna, jaką niewątpliwie jest cesarz Neron. Przedstawiony jest on przez Sienkiewicza bez skrupułów w sposób jednoznacznie negatywny. Neron – zgodnie zresztą z przekazami historycznymi – jest ukazany jako mężczyzna odrażający, tęgi i po prostu brzydki („twarz małpy, pijaka, komedianta, próżna, pełna zmiennych żądz, zalana mimo młodego wieku tłuszczem, a jednak chorobliwa i plugawa”). Władca wierzy w swoją boskość i wielki talent. Jego występy artystyczne o wątpliwej jakości słuchacze znoszą tylko ze strachu przed nim. Neron jest popędliwy, okrutny, rządny władzy i uwielbienia. Przejawia cechy choroby psychicznej, w tym elementy sadyzmu. Potrzebuje atencji i respektu od innych, a jednocześnie sam kocha zadawać cierpienia.

 

Ciekawą postacią jest Chilon, który z pochodzenia jest Grekiem. Ma okropny wygląd i nie dba o siebie, wzbudzając odrazę w innych. Jest przebiegły i chytry, dba o własne interesy kosztem zdrady. Ostatecznie dzięki zrozumieniu postawy chrześcijan przeżywa przemianę.

 

Wart wspomnienia jest także Ursus – silny obrońca i sługa Ligii. Jest jej całkowicie wierny i oddany. Gotów poświęcić życie w obronie swojej pani. Ma także głęboką wiarę, choć sam rozumuje bardzo prosto i logicznie. 

 

Ciekawą, choć nie najważniejszą postacią w utworze, jest też Westynus. Jest to konsul, który na początku był jednym z bliższych przyjaciół Nerona. Później został przez niego zabity. Co ciekawe, Westynus wierzy w prorocze właściwości snów.

 

Chrześcijanie w powieści „Quo vadis”

 

Główną bohaterką kobiecą w powieści jest Ligia Kallina, która jest chrześcijanką. Wychowana była w domu Aulusa Plaucjusza, gdzie traktowano ją jak córkę. Jest piękną i powabną młodą kobietą. Jej główne cechy to skromność, cichość, pokora i mądrość, a także szlachetność i uczciwość. Jest wierna wyznawanym przez siebie zasadom i w spokoju oczekuje na przemianę serca marka. Bohaterka jest zaszokowana przepychem i wystrojem uczty u Nerona, ale jej serce pozostaje czyste do końca. Znakiem przynależności do Chrystusa, z którym Ligia nie ukrywa się przed światem, jest znak ryby. Co zatem oznacza ryba? Jest symbolem pierwszych chrześcijan i symbolizuje Jezusa Chrystusa (Ichhtys).

 

Innymi bohaterami chrześcijańskimi w książce są jej przybrani rodzice, którzy także przyjęli wiarę w Jezusa i dochowują jej zasad. Oboje są szlachetnymi obywatelami Rzymu, których inni ludzie darzą szacunkiem. Mimo to nie każdy ich rozumie, skoro wyrzekli się rozrzutnego trybu życia bogatych Rzymian na rzecz skromności i wiary w jednego Boga.

 

Na kartach powieści poznajemy też świętych – apostoła Piotra i świętego Pawła z Tarsu. Piotr ukazany jest jako prosty, stary człowiek, który z pasją ukazuje swoją prawdę wszystkim, którzy chcą jej słuchać. Paweł natomiast przybywa do Rzymu wspomóc chrześcijan, pomaga ewangelizować także Winicjusza.

 

Chrześcijanie w powieści mieszkali raczej w ubogich domach, spotykali się potajemnie. Poznajemy chrześcijan mieszkających w dzielnicy Zatybrze. Dowiadujemy się jednak także, że niektórzy bogatsi Rzymianie, mieszkający w bardziej bogatych dzielnicach, także przechodzili na nową wiarę.

 

Powieść Sienkiewicza niesie też wiele scen śmierci chrześcijan. W kulminacyjnych momentach widowiska podczas igrzysk chrześcijanie rzucani są na pożarcie dzikim zwierzętom. Lwy rozszarpują ich ciała na kawałki, cała scena pokryta jest krwią umierających i częściami ich ciał. Później rządny wrażeń Neron stosuje coraz wymyślniejsze tortury. Nakazuje odgrywanie krwawych scen z mitologii, później wiesza wielu wierzących na krzyżach. Wiesza ich na słupach i każe podpalać żywcem. Okrucieństwu cesarza nie ma końca.

 

Którzy bohaterowie przechodzą przemianę?

 

Jak wspomniano, niektórzy bohaterowie książki przechodzą wewnętrzną przemianę. Dotyczy to zwłaszcza jednego z jej głównych bohaterów, czyli Marka Winicjusza. Ten młody człowiek początkowo daje się poznać jako popędliwy, egoistyczny młody bogacz. Dąży do własnego zadowolenia i wygody, nie licząc się z uczuciami innych osób, w tym z wielką pogardą traktując niewolników. Uczucie do Ligii budzi w nim szlachetne odczucia, jednak nie od razu przechodzi przemianę. 

 

Ten proces trwa dość długo, bo początkowo Marek zgłębia naukę Chrystusa tylko pozornie, żeby zbliżyć się do ukochanej kobiety. Później jednak widząc autentyczność chrześcijan i ich pełne pokory i miłosierdzia życie, zaczyna weryfikować swoje postępowanie. Ostatecznie w jego sercu zaczyna gościć pokój i miłość, zmienia priorytety, innych zaczyna traktować z szacunkiem, okazuje dobro niewolnikom.

 

Kolejnym przykładem bohatera, który zmienia się w „Quo vadis”, jest Grek Chilon. On przez dłuższy czas wykazuje się najgorszymi cechami. Dąży do własnych interesów, potrafi pochlebiać tym, którzy mogą być dla niego użyteczni. Nie ma hamulców – umie zdradzać, kłamać, nie liczy się z ludźmi. Gdy jednak i on zaczyna rozumieć wiarę w Boga, jego serce dość szybko rozbudza się z pogańskiego letargu. Przełomowym momentem jest scena przebaczenia mu przez Glauka – którego Chilon pozbawił i rodziny, i majątku.

 

Dlaczego „Quo vadis” zasługuje na Nobla?

 

Mimo że Henryk Sienkiewicz dostał nagrodę Nobla za całokształt twórczości literackiej, przyznanie nagrody łączy się zwykle właśnie z powieścią „Quo vadis”. Dlaczego zatem zasługuje ona na Nobla? Bez wątpienia uważa się ją za jedną z najlepszych powieści polskich, do tego dotykających tematyki niepospolitej.

 

Sienkiewicz, pisząc tę powieść panoramiczną, wykazał się dużą znajomością realiów starożytnych. Jego wieloletnia fascynacja antykiem i studia nad tym tematem przyczyniły się do rozbudzenia marzenia o napisaniu książki osadzonej w takich realiach. Dodatkowo jego podróże do Rzymu i znajomość z innymi pasjonatami historii i sztuki rzymskiej utwierdziły go w przekonaniu, że będzie to temat godny poruszenia.

 

Autor przekrojowo i szczegółowo kreśli realia antycznego świata. Na ich tle rysuje bogaty w treści i poruszający wątek miłosny. Opowiada też wprawnie i barwnie o początkach chrześcijaństwa oraz prześladowaniu wyznawców Chrystusa. Tak odważne i szerokie podejście do tematu z pewnością przyczyniło się do sukcesu, jaką było otrzymanie przez niego w 1905 roku nagrody Nobla.

 

Dlaczego jest powieścią ponadczasową?

 

Można powiedzieć, że „Quo vadis” to rzeczywiście powieść ponadczasowa. Dotyka ona wielu problemów świata antycznego, które jednak z biegiem wieków nie straciły na aktualności. Takimi tematami są m.in. sprawy związane z szanowaniem wolności religijnej, tolerancji wyznaniowej. Tematyka moralności i zepsucia moralnego, wyzysku, władzy majętnych nad biednymi – to także niestety nie zmieniło się od I wieku.

Miłość wbrew przeszkodom, podziałom (czy to religijnym, czy kastowym) to wątek występujący zarówno przed, jak i po Sienkiewiczu. Jego powieść jest więc ponadczasowa, bo mimo że osadzona w konkretnym czasie historycznym, to dotycząca tematów, które nadal są aktualne. Problematyka obyczajowa, moralna i miłosna to tematy, które mimo mijających wieków, nadal pozostają aktualne. Ludzka natura – nieraz zepsuta, władcza, dążąca do destrukcji – także pozostaje niezmienna. Z drugiej strony trwa nadal dążenie człowieka do dobra, doskonałości i pytanie o sens życia.

Przewiń do góry

Pobierz bezpłatnie próbny arkusz przygotowujący do egzaminu ósmoklasisty!

Podaj nam swojego maila, na którego wyślemy Ci próbny arkusz z języka polskiego, przygotowujący do egzaminu ósmoklasisty. Życzymy miłej nauki z EQURS! Koniecznie sprawdź SPAM!